استاندارد های معلم مجرب

روزنامه همشهري محسن جامي مبناي اين استانداردها بر اين اساس است كه معلمان تازه كار چه چيزي را بايد بدانند و يا انجام دهند. فرآيند آموزشي معلمان مجرب و كارآمد، نمايشگر درك كامل آنان از نيازهاي تحصيلي؛ احساسي و فيزيكي تك تك يادگيرندگان است. به دنبال هر يك از استانداردهاي معلم مجرب، به ملاك هاي عملكردي پيشنهادي اشاره شده است. انتظار مي رود كه استانداردها و ملاك هاي عملكردي به عنوان يك كل مورد توجه قرار گيرد. نه اين كه به عنوان يك ليست تجويز شده براي ارزيابي عملكرد مورد استفاده واقع شود. ملاك هاي عملكردي براي هر استاندارد ماهيتي توصيفي دارند و بر اساس درجه اولويت ذكر نشده اند. استاندارد ۱: معلم مجرب آموزش را طراحي و برنامه ريزي مي كند. ملاك هاي عملكردي: - آموزش را به گونه اي تدوين مي كند كه دانش آموزان را وادار به استفاده از دانش، مهارت و فرآيند هاي تفكر كند. - مهارتها و فرآيندهاي تفكر و محتوا را در ماده درسي تلفيق مي كند. - آن دسته از تجارب يادگيري كه امكان چالش، تلاش، انگيزش و مشاركت فعال در يادگيري را فراهم مي آورد، مورد بهره برداري قرار مي دهد. - موقعيت فيزيكي كلاس را به گونه اي ترتيب مي دهد كه ياددهي و يادگيري امكان به كارگيري روش هاي مختلف را فراهم آورد. - فرآيند ارزيابي مناسب را تدوين مي كند و به كار مي گيرد. - منابع مناسب و گوناگوني را از مدرسه و جامعه؛ در جهت خدمت به يادگيري جمع آوري نموده و از آنها استفاده مي كند. - آن دسته از تجارب يادگيري را كه دانش آموزان را به سازگاري، چاره جويي؛ چالش انگيزي؛ انعطاف پذيري و خلاقيت تشويق مي كند، تدوين و آنها را به كار مي گيرد. - از دانش حاصل از تجارب گذشته براي پيش بيني چالش هاي آموزشي آينده استفاده مي كند. استاندارد ۲: فضاي يادگيري را ايجاد و آن را حفظ مي كند. ملاك هاي عملكردي: - ارتباط حمايت آميز با دانش آموزان برقرار كند و آنان را به چالش كشاند. - به وسيله تعيين انتظارات مناسب در طي فعاليت هاي گروهي، تعامل كلاسي مثبت ايجاد مي كند. - نسبت به تك تك فراگيران حساسيت مناسب نشان مي دهد و به شكلي واقعي پاسخگوي همه دانش آموزان است. - به منظور ارتقا فرايند كلاسي و شيوه هاي آموزشي از خود انعطاف پذيري و خلاقيت نشان مي دهد. - جهت ايجاد يك محيط چندرسانه اي غني مواد و وسايل را به نحو مناسب جاي داده و سازماندهي مي كند. - از انواع فنون كلاس داري كه احساس مسئوليت و مشاركت همه افراد را ترغيب مي كند، استفاده مي كند. - با ديگر همكاران جهت ايجاد يك فضاي يادگيري كارآمد در درون مدرسه همكاري مي كند. استاندارد ۳: آموزش را اجرا، اداره مي كند. ملاك هاي عملكردي: - هدف هاي جزيي و حدود انتظار مربوط به يادگيري را بيان مي كند. - ميان يادگيري و دانش قبلي تجارب و سوابق دانش آموزان و نيز انتظار نقش هاي آينده شان ارتباط برقرار مي كند. - از مجموعه مهارت ها، مفاهيم، ويژگي ها و يا فرآيندهاي تفكر كه بايد آموخته شود، الگوسازي كرده و آنها را عملاً نشان مي دهد. - موفقيت هايي جهت افزايش معلومات فراگيران درباره تشابهات و تفاوت هاي فرهنگي ايجاد مي كند. - فراگيران را جهت انعكاس تفكرات خود و ديگران ترغيب، تشويق و تهييج مي كند. - از راهبردهاي مناسب طرح سؤال جهت كمك به دانش آموزان براي تفكر و حل مسأله استفاده مي كند. - آزموني از مباحث اجتماعي مرتبط با محتواي درس براي دانش آموزان ترتيب مي دهد. - از رسانه ها جديد استفاده بهينه مي كند. - از زمان استفاده بهينه مي كند. - براي دانش آموزان موقعيت هايي را جهت انجام تمرين مطالب آموخته شده فراهم مي كند. - آموخته هاي اشتباه(خطاهاي يادگيري) دانش آموزان را شناسايي مي كند، راهنمايي هاي لازم را انجام مي د هد و پيشرفت آنان در رسيدن به اهداف معين به طور مستمر بازخورد مي دهد. استاندارد ۴: نتايج يادگيري را سنجيده بيان مي كند. ملاك هاي عملكردي: - روش هاي ارزشيابي مناسب را انتخاب مي كند و آنها را مورد استفاده قرار مي دهد. - شرايط مناسبي را براي ارزيابي ايجاد مي كند كه تفاوت هاي اجتماعي و فرهنگي و فيزيكي را مورد توجه قرارداده باشد. - عملكرد دانش آموزان را با استفاده از ملاك هاي تعيين شده ارزيابي مي كند. - موقعيت هايي را براي دانش آموزان جهت ارزيابي، بهبود و ارتقا عملكردهايشان بر اساس نتايج ارزشيابي فراهم مي كند. - انتظارات، ملاك هاي ارزشيابي، وضعيت پيشرفت آنان و نقاط قوت و ضعف را به والدين و خود فراگيرنده اعلام مي كند.

 نتایج یک پژوهش در مورد تحلیل محتوای کتب درسی

يادگيري، «كسب دانش، فهميدن يا تسلط‌يابي از راه تجربه يا مطالعه» تعريف شده است، اگرچه بيشتر روان‌شناسان اين تعريف را نمي‌پذيرند؛ زيرا در آن اصطلاحات مبهم دانش، فهميدن و تسلط‌يابي به كار رفته است. در عوض، روان‌شناسان در سالهاي اخير به تعريفهايي تمايل نشان داده‌اند كه به تغيير در رفتار مشاهده‌پذير اشاره مي‌كند (هرگنهان و السون، 1383: 23).
بررسي نظريه‌هاي ارائه شده درباره يادگيري از زمان افلاطون تا مكاتب روان‌شناسي جديد حاكي از آن است كه پرداختن به مسئله يادگيري از ديرباز مورد توجه صاحب‌نظران و انـديشمندان قرار گرفته است. فرايند ياددهي ـ يادگيري پديده مهمي‌است كه در طول زندگي با انسان عجين شده است. امام علي (ع) مي‌فرمايند: هركس كلمه‌اي را به من بياموزد مرا بنده خود ساخته است. احاديثي از اين قبيل بر اهميت يادگيري مي‌افزايد. اما رابطه نظريه‌هاي يادگيري با محتواي كتب درسي چيست؟ تغيير تعدادي از كتب درسي دبيرستانها در سالهاي اخير نشان از آن دارد كه محتواي كتابها متناسب با نياز دانش‌آموز نبوده و مؤلفان را بر آن داشته است كه محتواي كتب را تغيير دهند. به همين دليل بر آن شديم به منزله عضو گروه تحقيق و پژوهش منطقه پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان به بررسي موضوع بپردازيم.
از اين رو با توجه به برخي مكاتب روان‌شناسي يادگيري مانند تداعي‌گرايي، كاركردگرايي و نظريه‌هاي شناختي، صاحب‌نظراني مد نظر قرار گرفتند و در خصوص طراحي و محتواي كتب درسي مطالعه‌اي صورت گرفت. در اين مقاله به آنچه پرداخته شده محتواي كتب درسي و جـزوات دانشگاهـي و كتب مقطع متوسطه آموزش و پرورش است. بديهي است محتواي كتب آموزشي در ميزان يادگيري و درنهايت آرامـش فـراگيـران نقـش بسـزايي دارد. هـدف تحقيـق حاضر، بررسي معيارهاي مؤثر بر محتواي كتب درسي با توجه به نظريه‌هاي يادگيري است. جامعه آماري مورد مطالعه دانشگاه شهيد بهشتي و دبيرستانهاي مقطع متوسطه منطقه يك آموزش و پرورش شهر تهران است.
در مقام روش تحقيق، كتب و جزوات دانشگاهي و كتب دبيرستان مد نظر قرار گرفت. نمونه انتخاب شده كتب عربي دبيرستان در سه پايه اول تا سوم بوده و علت انتخاب نيز افت تحصيلي در اين درس به‌خصوص در رشته علوم انساني است. براي بررسي كتب عربي از روش تحليل محتوا استفاده شده است.
از طريق مصاحبه با حدود سي نفر از دانشجويان دانشگاه شهيد بهشتي در رشته علوم انساني به بررسي كتب و جزوات دانشگاهي به صورت تصادفي پرداخته شده است. در اين مصاحبه تعداد ده سؤال نيز به صورت پرسشنامه باز در اختيار دانشجويان قرار گرفت. همچنين كوشيده‌ايم با استفاده از نمونه‌هايي از كتب ساير كشورها، كتب درسي ايران را با ساير كشورها مقايسه كنيم. لازم است از زحمات مدير گروه ادبيات عرب دانشگاه شهيد بهشتي دكتر حجت رسولي در جمع‌آوري داده‌ها، قدرداني نماييم.
نتايج به دست آمده حاكي از آن است كه بي‌توجهي به محتواي كتب درسي در مدارس و دانشگاهها از معضلات نظام آموزشي ماست. استفاده از شاخصهاي مؤثر در تهيه محتواي كتب يكي از عواملي است كه منجر به افزايش شادماني و يادگيري مناسب فراگيران خواهد شد. از جمله راههايي كه موجب اثربخشي بهتر كتب درسي مي‌شود استفاده از نظريه‌هاي يادگيري در تنظيم و طراحي كتب است.
واژه‌هاي كليدي: تحليل محتوا، مصاحبه، فراگيران، محتواي كتب درسي، نظريه‌هاي يادگيري.